چرا همه مسافران راهی شمال و سرعین می شوند؟
به گزارش نقشه، تصاویر انتشار یافته از ازدحام مسافران در سرعین و توقف های طولانی خودرو ها در جاده چالوس، استحمام با آب حوض پارکی در کوچصفهان و... بار دیگر یک سؤال را پیش روی مسافران و متولیان گردشگری گذاشته است: آیا ساعت ها ماندن در ترافیک و ازدحام، بازهم می تواند تجربه ای از سفر و استراحت باشد؟
به گزارش نقشه به نقل از خبر آنلاین، هم زمان با شروع موج بازگشت مسافران، انتظار می رود جاده ای پرتردد کشور بار دیگر شاهد صف های طولانی خودرو ها باشند؛ وضعیتی که نه تنها کیفیت سفر را می کاهد، بلکه زندگی شهر های مقصد و ظرفیتهای طبیعی آنها را نیز تحت فشار قرار می دهد. این تصاویر بااینکه در نگاه اول شاید فقط راوی شلوغی جاده ها و مقصدهای گردشگری باشند، اما مساله ای عمیق تر را نشان می دهند؛ این که بخش بزرگی از سفرهای داخلی ایران همچنان در زمان های مشخص و در چند مقصد محدود متمرکز می شود. نتیجه نیز هر سال در هر تعطیلات بیش از دو روزی تکرار می شود: جاده های قفل شده، شهر های مملو از مسافر، کاهش کیفیت خدمات و فشار بر زیرساخت ها و محیط زیست مقصد.
همشهری در خبری نوشت: رییس کانون راهنمایان گردشگری، در رابطه با این وضعیت می گوید: آن چه امروز در سرعین، جاده چالوس و مسیرهای مشابه دیده می شود، در ظاهر یک مشکل ترافیکی است اما در حقیقت نشانه مساله ای عمیق تر در نظام گردشگری کشور محسوب می شود؛ مساله ای که به مدیریت، ساماندهی تعطیلات و توزیع مکانی سفر ارتباط دارد. این مورد را فعالین گردشگری در جلسات مختلف با دولت و مجلس مطرح کرده اند و برای کاهش بار سفر در دوره هایی مانند تعطیلات نوروز و تابستان، باید تعطیلات دیگری در طول سال پیش بینی شود تا تقاضای سفر در یک بازه زمانی محدود متمرکز نشود.
تعطیلات دو روزه؛ راهکاری که همچنان مسکوت مانده است
محسن حاجی سعید تعطیلات دو روزه آخر هفته در سرتاسر کشور را یکی از راهکارهای اساسی برای کاهش این مشکلات می داند؛ راهکاری که به قول وی در خیلی از کشورهای جهان اجرا شده و حتی برخی کشورها برای افزایش کارآمدی کارکنان بسمت تعطیلات سه روزه نیز رفته اند. او باور دارد ایران نیز می توانست دست کم تعطیلات دو روزه را در سرتاسر کشور اجرا کند، چه بشکل پنجشنبه و جمعه و چه جمعه و شنبه، اما این بحث ها در نهایت مانند خیلی از طرح ها و ایده های دیگر مسکوت مانده است.
به گفته رییس کانون راهنمایان گردشگری، مشکل تنها این نیست که همه مردم در یک مسیر حرکت می کنند. او می گوید: در تعطیلات دو یا سه روزه، حدودا تمام ارگان ها، شرکتها و مجموعه های کشور هم زمان تعطیل می شوند و طبیعی است که بخش بزرگی از مردم نیز در همان زمان تصمیم به سفر بگیرند. برای کاهش این دفعه، راهکارهای علمی و تجربه شده در کشورهای مختلف وجود دارد و یکی از آنها استفاده از ظرفیت جشنواره ها و تعطیلات منطقه ای است.
او توضیح می دهد که میتوان در استانهای مختلف کشور، در بازه های زمانی مشخص، جشنواره هایی متناسب با خصوصیت های هر منطقه برگزار کرد؛ بطور مثال، جشنواره غذاهای کویری یا رویدادهایی در مناطق کوهستانی استانهای کویری. حاجی سعید ادامه می دهد: امکان دارد خیلی از مردم یک شهر را بشناسند، اما از منطقه ای مانند شیرکوه یزد اطلاعی نداشته باشند، در حالیکه این منطقه ظرفیت فوق العاده ای برای تعریف جشنواره ها و رویدادهای خاص دارد. حتی رویدادهایی مانند بارندگی شهابی برساووشی در ایام اخیر می توانست قسمتی از سفرهایی که بسمت شمال است به مناطق دیگر هدایت کند.
فشار سفر بر زندگی مردم محلی
اجی سعید معتقد است: تمرکز بیش از حد مسافر در یک منطقه تنها به ترافیک منجر نمی گردد. زمانیکه ظرفیت اقامت یک منطقه به ۲۰۰ درصد می رسد، هم لطمه های محیط زیستی ایجاد می شود و هم مردم محلی برای اداره زندگی روزمره خود با مشکل مواجه می شوند. در چنین شرایطی، مدیریت بحران نیز باید برای تامین مواد اولیه، مواد غذایی و سایر نیازهای ناشی از ورود ناگهانی حجم زیادی از مسافران برنامه ریزی کند.
او برای مدیریت این وضعیت پیشنهاد می کند: شهرداری ها و دهیاری ها در مناطقی که می دانند در دوره های خاص با اوج سفر مواجه خواهند شد، پلتفرمی برای مدیریت ورود مسافران ایجاد کنند. این سامانه می تواند برمبنای ظرفیت پذیرش و ظرفیت تحمل شهر یا روستا، میزان ورود مسافر را مشخص نماید و بشکل شفاف در اختیار گردشگران قرار دهد. کشوری که با عنایت به جمعیت بالا برای مدیریت برخی مقصدها، سیستمهایی بوجود آورده و بطورمثال برای ورود تعداد مشخصی خودرو به یک منطقه سقف تعیین می کند و بیشتر از آن اجازه ورود نمی دهد. ونیز نیز از نمونه های دیگری است که محدودیت ورود را برمبنای ظرفیت تحمل شهر اعمال کرده است.
شمال فقط مشکل جاده ندارد
خش دیگری از این مساله به کیفیت سفر و فرهنگ سفر بازمی گردد. محسن حاجی سعید می گوید: مردم باید توقعات خویش را از سفر تعریف کنند و این مورد تا حدی جنبه فرهنگی دارد. زمانیکه من کودک بودم، سفر شکل سنتی تری داشت؛ خانواده ها ممکن بود به مشهد بروند و از مسیر شمال بازگردند و آن چه اهمیت داشت، بیشتر خارج شدن از محل سکونت بود، نه کیفیت خودرو، تعداد سرنشینان یا محل اقامت.
به گفته او، امروز شرایط تغییر کرده و خیلی از خانواده ها بدنبال اقامت گاه متناسب با شرایط خود هستند. توسعه اقامت گاه های بوم گردی و سایر انواع اقامت گاه ها نیز به این تغییر کمک کرده است، اما مساله کیفیت سفر تنها فرهنگی نیست و بخش مهمی از آن به سیاستگذاری و عملکرد مدیریت شهری و استانی مربوط می شود.
حاجی سعید با اشاره به تجربه برخی شهرداری ها می گوید: اگر مشخص باشد در یک بازه زمانی چه تعداد مسافر مقرر است وارد یک منطقه شود، باید زیرساخت لازم نیز برای آن فراهم گردد. در مسیرهای منتهی به مقصد، امکاناتی مانند سرویس بهداشتی، سطل های زباله و... پیش بینی شود تا مسافر بتواند از آنها استفاده نماید و میزان آلودگی و لطمه کم شود. اگر منطقه، یک مقصد گردشگری باشد، باید برای آن نیز پارکینگ های حاشیه ای ایجاد و در زمان اوج سفر، برای شهرهایی مثل سرعین شاتل هایی تعریف شود که مسافران در مسیرهای مشخص حرکت کنند و جمعیت را جابه جا کنند. در شهرهایی که شرایط لازم را دارند، مسیرهای دوچرخه سواری نیز می تواند ایجاد شود و در مجموع باید زیرساخت هایی توسعه یابد که رجوع خودرو ها را کم کند و کیفیت تجربه توریست را بالا ببرد.
سفر با خستگی آغاز می شود و با خستگی تمام
اجی سعید در رابطه با کیفیت سفر در شرایط فعلی به تجربه خانواده ای اشاره می کند که فرصت چند روزه تعطیلات در اختیار داشته، از تهران حرکت کرده و هشت ساعت در ترافیک جاده چالوس مانده است. چنین خانواده ای بعد از رسیدن به مقصد خسته است و در زمان بازگشت نیز باید همان مسیر و همان شرایط را تجربه کند. از نگاه او، نتیجه چنین سفری این است که فرد به جای این که با انرژی بیشتر به محل کار بازگردد، خسته تر و حتی عصبی تر از سفر برمی گردد.
او می گوید: راهکارهای اصلی برای پیشگیری از چنین وضعیتی وجود دارد و یکی از آنها اطلاع رسانی شفاف به مسافر است. اگر به فردی که قصد خروج از تهران را دارد اخطار داده شود که امکان دارد هشت ساعت از زمان خویش را در ترافیک سپری کند، می تواند در رابطه با زمان یا مقصد سفر تصمیم دیگری بگیرد. در مقصدهایی مانند سرعین که بار ترافیکی داخل شهر موجب قفل شدن معابر شده است نیز میتوان پلتفرمی ایجاد کرد که مسافر از قبل وضعیت مقصد را ببیند و در صورت قرمز بودن وضعیت تراکم، در رابطه با ورود خودرو تصمیم بگیرد. هدف نباید ممنوع کردن سفر باشد، بلکه باید به مسافر اخطار داده شود که در صورت ورود به مقصد، با چه شرایطی مواجه خواهد شد. اگر مسافر بداند مقصد اصلی با تراکم بالا رو به رو است، می تواند از شهرها و روستاهای اطراف برای اقامت استفاده نماید. به عنوان نمونه، کسی که جهت استفاده از آب گرم به سرعین می رود، لزوما مجبور نیست در خود سرعین اقامت کند و می تواند در اردبیل یا دیگر شهرها و روستاهای اطراف اقامت داشته باشد و جهت استفاده از آب گرم به سرعین رجوع کند. به این ترتیب، هم فشار از روی سرعین برداشته می شود و هم مناطق اطراف از منافع گردشگری بهره مند خواهند شد.
برنامه های دولت برای انتخاب مقصد جدید
را با وجود تکرار ترافیک شمال و ازدحام سرعین، سفر همچنان در چند مقصد متمرکز است؟ هانی رستگاران، مشاور معاون گردشگری در امور هماهنگی امور استانها به همشهری می گوید: تمرکز سفر در ایران فقط ناشی از انتخاب مردم نیست؛ حاصل تلفیقی از چند عامل است. مقصدهای شناخته شده، دسترسی جاده ای بهتر، زیرساخت اقامتی و خدماتی آماده تر، سابقه ذهنی خانوارها و حتی الگوی تبلیغات و معرفی مقصد موجب می شود مسافر در زمان محدود تعطیلات، انتخاب کم ریسک تر و آشناتری داشته باشد. بدین سبب اگر بخواهیم الگوی سفر تغییر کند، فقط معرفی چند مقصد جدید کافی نیست. باید برای مقصد جایگزین، زنجیره کامل سفر را فراهم کنیم؛ یعنی دسترسی، اقامت، خدمات، جاذبه، برنامه سفر، رویداد و اطلاعات دقیق در اختیار مسافر قرار گیرد.
او در مورد سیاست معاونت گردشگری در سالیان اخیر می گوید: سعی برای تغییر پارادایم سفر از «معرفی صرف مقصد» بسمت «مدیریت و توزیع تقاضای سفر» بوده است. به این معنا که در روزهای اوج، مقصدهای مکمل و جایگزین برای مقاصد پرتراکم تعریف و فعال شوند و مسافر بداند اگر بطورمثال مقصد اصلی او با ظرفیت بالا رو به رو است، در فاصله ای منطقی چه گزینه دیگری باکیفیت قابل قبول وجود دارد. قاعدتا ما نمی توانیم مسافر را از مقصد محبوبش منع کنیم؛ اما درحال تلاش و اقدام هستیم تا انتخاب دوم و سوم او هم به اندازه انتخاب اولش جذاب و قابل دسترس باشد.
فارغ از این که ظرفیت هتل ها و اقامت گاه های یک شهر چقدر است باید بطور کلی مروری بر ظرفیت مقصدها کرد. امسال ویدیویی از پارکی در شهر کوچصفهان گیلان در فضای مجازی انتشار یافته که مسافران از حوض پارک آب برمی دارند و استحمام می کنند. آیا خیابان های شهر کوچکی مثل سرعین می تواند نیم میلیون نفر توریست را در خود جای دهد؟؛ چیزی که در تعطیلات اخیر خبر آن منتشر گردید.
هانی رستگاران می گوید: در کشور ظرفیت ها و اطلاعات مختلفی در رابطه با زیرساخت های اقامتی، خدمات گردشگری و امکانات شهرها وجود دارد و در سطح دستگاههای مختلف نیز مطالعات و ارزیابی هایی انجام شده است، اما این که به شکل روزانه بتوان گفت یک مقصد در اوج سفر دقیقا چه تعداد توریست را می تواند بدون فشار بر آب، برق، فاضلاب، حمل و نقل، محیط زیست و زندگی جامعه محلی پذیرش کند؛ امری است که زمان پیک سفر قابل پیش بینی و در آن ایام این ارزیابی ها برای رفع نیازهای مسافران صورت می گیرد. ظرفیت یک مقصد فقط تعداد تخت هتل نیست. امکان دارد یک شهر ۱۰ هزار تخت داشته باشد، اما شبکه جاده ای، آب، دفع پسماند یا پارکینگ آن ظرفیت پذیرش ۱۰ هزار توریست هم زمان را نداشته باشد. بدین سبب همانطور که طی سالیان گذشته، برای حزیره هنگام سامانه ای برای تعیین ظرفیت برد مقصد به وجود آمد، این اقدام میبایست برای سایر مناطق پرمخاطب هم اتفاق بیوفتد تا امکان سنجش ظرفیتی که مجموعه ای از شاخصهای اقامتی، حمل و نقل، آب و انرژی، محیط زیست، پسماند، خدمات شهری، امداد و نجات و رضایت جامعه میزبان دارد، درنظر گرفته شود.
ساماندهی تعطیلات موضوع تازه ای نیست و سال هاست یکی از مطالبات جدی حوزه گردشگری می باشد. مشاور معاون گردشگری در امور هماهنگی امور استانها در اینباره می گوید: مساله فقط اضافه یا کم کردن تعطیلات نیست؛ مساله این است که تعطیلات چه طور در طول سال توزیع شود تا تقاضای سفر فقط در چند مقطع مانند نوروز، تابستان و چند تعطیلی مناسبتی متمرکز نشود. از نگاه گردشگری، تعطیلات زمانی پرارزش است که امکان برنامه ریزی ایجاد نماید. اگر خانوار بداند در طول سال فرصتهای مشخص و قابل پیش بینی برای سفر دارد، قسمتی از تقاضای سفرهای فشرده و چندروزه می تواند به مقاطع کم تقاضاتر منتقل شود.
او تأکید می کند: پیشنهاد از ابتدا اینطور بود که حرکت بسمت یک تقویم ملی تعطیلات و تقویت تعطیلات منظم پایان هفته، در کنار استفاده از ظرفیت جشنواره ها و رویدادهای منطقه ای صورت گیرد. در این صورت میتوان برای هر فصل، متناسب با اقلیم و ظرفیت استانها، مقاصد مناسب تعریف کرد. این فقط یک حرف تئوریک هم نیست؛ در سند تحول دولت صراحتا توزیع نامتوازن سفر به عنوان یک مساله مطرح و تقویم ملی تعطیلات و ساماندهی تعطیلات به عنوان یکی از اقدامات پیشنهادی برای آن ذکر شده است. همینطور قبلا مبحث معرفی مقاصد مکمل و جایگزین در روزهای اوج سفر و ساماندهی تعطیلات، به عنوان دو راهبرد توزیع مکانی و زمانی سفر مطرح بوده است.
موضوع ساماندهی تعطیلات از نگاه او یک مساله بین بخشی است و یک نهاد دولتی مانند وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به تنهایی نمی تواند در رابطه با تقویم تعطیلات تصمیم بگیرد. او می گوید: این مورد به همکاری دولت، مجلس و دستگاه هایی مانند آموزش و پرورش و سازمان اداری و استخدامی نیاز دارد. در جلسات گوناگونی که برای این مورد تشکیل شده، تأیید شده ساماندهی تعطیلات باید از یک بحث فقط اداری بیرون برود و به عنوان یکی از ابزارهای مدیریت سفر و توزیع تقاضای گردشگری دیده شود.
منبع: نقشه
این مطلب Go Map را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط در نقشه
نظرات بینندگان نقشه در مورد این مطلب