سناریوی ۳۰ دقیقه نخست بعد از زلزله ۷ ریشتری تهران دقایقی که سرنوشت شهر را تعیین می کنند
نقشه: به گزارش نقشه، استاد پژوهشکده بین المللی زلزله شناسی به خبرآنلاین می گوید: «30 دقیقه ابتدائی بعد از یک زمین لرزه با بزرگای 7 در کلان شهری مانند تهران، بحرانی ترین و حیاتی ترین بازه زمانی برای نجات جان انسان ها و پیشگیری از فروپاشی کامل نظم شهری است. در این نیم ساعت به علت قطع احتمالی گسترده شریان های حیاتی و ارتباطی، تمرکز اصلی باید روی اقدامات خودکار، غیرمتمرکز و مبتنی بر پروتکلهای از پیش تعیین شده باشد.»
الهه جعفرزاده: وقوع یک زلزله بزرگ در تهران سال هاست بعنوان یکی از مهم ترین سناریوهای بحران در کشور مورد توجه متخصصان قرار دارد. با این وجود، آن چه میزان تلفات و خسارت های ناشی از چنین رویدادی را تعیین می کند، تنها بزرگای زلزله نیست؛ بلکه نحوه مدیریت دقایق نخست بعد از آن نیز نقشی تعیین کننده دارد. کارشناسان مدیریت بحران از نیم ساعت ابتدایی بعد از زمین لرزه بعنوان بخشی از «ساعت طلایی» یاد می کنند؛ بازه ای که در آن باید قبل از فروپاشی کامل ارتباطات و گسترش آشفتگی شهری، تصمیم های حیاتی اتخاذ شود.
دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشکده بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، در گفت و گو با خبرآنلاین سناریوی وقوع یک زمین لرزه ۷ ریشتری در نزدیکی هسته مرکزی تهران را تشریح کرده و توضیح می دهد که در ۳۰ دقیقه نخست بعد از چنین رویدادی چه اقداماتی باید به شکل خودکار، غیرمتمرکز و مبتنی بر پروتکلهای از پیش طراحی شده صورت گیرد.
زارع - استاد دانشگاه تهران فرصت اخطار چندانی نخواهد داشت
زارع در تشریح این سناریو می گوید: «زلزله ای با بزرگای ۷ با کانونی فرضی در فاصله ۱۵ کیلومتری مرکز تهران کنونی و با حالت گسیختگی در امتداد گسل شمال تهران یا گسل های ری و کهریزک، سناریوی فاجعه بار شدیدی را نشان داده است.»
او تاکید می کند که نزدیکی کانون زلزله به شهر سبب می شود فرصت اخطار به حداقل برسد: «به دلیل نزدیکی به کانون زلزله، هسته شهری کاملا در منطقه کور برای ایستگاههای داخل شهری سامانه های اخطار پیش هنگام زلزله قرار خواهد داشت. امواج برشی مخرب S و امواج سطحی تقریبا هم زمان با امواج اولیه P می رسند و تنها چند ثانیه کوتاه برای زمان اخطار در شهر مرکزی باقی می گذارند.
بنابراین ۳۰ دقیقه اول بعد از زمین لرزه نمی تواند به تله متری میدانی در زمان حقیقی برای چنین زلزله ای متکی باشد. در عوض، سامانه واکنش به فاجعه باید یک الگوریتم خودکار، از پیش محاسبه شده و داده محور را به کار گیرد.»
به گفته او، این الگوریتم چندلایه باید بتواند در مدت کوتاهی از تخمین فوری خسارت های سازه ای به مدیریت محلی بحران و انتشار خودکار اطلاعات عمومی برای رویارویی با وحشت اجتماعی برسد.
پنج مرحله حیاتی در نیم ساعت نخست
زارع در ادامه، مراحل واکنش اضطراری را تشریح می کند: «مرحله اول از یک تا ۳ ثانیه بعد از رویداد، شامل وارونگی کلان لرزه ای با تشخیص پالس موج P از راه انطباق با ماتریس های از پیش محاسبه شده است.
مرحله دوم در بازه ۳ تا ۶۰ ثانیه، ایزوله کردن شبکه های گاز، توقف خطوط مترو و قطع شبکه های برق باید رخ دهد.
مرحله سوم در فاصله ۲ تا ۵ دقیقه، تخمین تلفات و شناخت مسیرهای دسترسی است.
مرحله چهارم از ۵ تا ۱۵ دقیقه، مسیریابی پویا با آگاهی از منطقه تخریب، شناسایی راهروهای مسدود شده و انتخاب مسیرهای نجات را شامل می شود.
و در نهایت مرحله پنجم از ۱۵ تا ۳۰ دقیقه، صدور اطلاعیه های خودکار رسانه ای، انتشار نقشه های بقا، هشدارهای محلی و بروزرسانی های مداوم را در بر می گیرد.»
الگوریتمی برای پیدا کردن مسیر نجات
زارع توضیح می دهد که در چنین شرایطی، سامانه های هوشمند باید بتوانند شبکه خیابانی تهران را در لحظه تحلیل کنند: «شبیه سازی یک الگوریتم مسیریابی اضطراری که بعد از یک زلزله شدید، شبکه خیابانی تهران را پیمایش می کند و احتمالات انسداد آوار را بر مبنای مناطق فروپاشی ساختمان محاسبه می کند، ضروری می باشد. هدف اصلی این سامانه ها ممانعت از اتلاف زمان و هدایت نیروهای امدادی به مسیرهای باز خواهد بود.»
رسانه ها چطور باید از وحشت عمومی جلوگیری کنند؟/ رویارویی با شایعات در دقایق نخست
زارع بخش مهمی از مدیریت بحران را مدیریت اطلاعات می داند: «اطلاعیه های خودکار رسانه ای و انتشار اطلاعات بحران برای ممانعت از وحشت عمومی و حوادث ثانویه است و مقرر است سیستم اطلاعات هدفمندی را برای رسانه های عمومی، پخش های سلولی خودکار و شبکه های دیجیتال تولید نماید.»
او نمونه ای از پیام های اولیه مدیریت بحران را چنین توصیف می کند: «هشدار مدیریت بحران تهران: یک زلزله بزرگ در نزدیکی هسته شهری روی داده است. اگر در منطقه ۱ و ۲ در پهنه شمالی شهر هستید، به علت خطرات زمین لغزش از جاده ای کوهستانی شیب دار خودداری کنید. اگر در مناطق مرکزی تهران هستید، پیاده بسمت نزدیک ترین پارک های روباز یا مراکز تخلیه اضطراری تعیین شده حرکت کنید. رانندگی نکنید؛ مسیرهای اصلی را برای خدمات اضطراری باز نگه دارید.»
استاد پژوهشکده بین المللی زلزله شناسی اخطار می دهد که هم زمان با بحران فیزیکی، موجی از اطلاعات نادرست نیز شکل خواهد گرفت: «بسته های مفهومی ضدشایعه همزمان، الگوریتم کانال هایی در پیام رسان های عمومی را تغذیه می کنند و عبارات با سرعت بالا را جمع آوری می کنند، پیشبینی های شبه علمی یا ادعاهای دروغین مربوط به زمان های پس لرزه قریب الوقوع را علامت گذاری می کنند و تکذیبیه های مبتنی بر علم از پیش تأیید شده را برای مجریان رسانه ای تولید می کنند تا به شکل زنده در تلویزیون و رادیو خوانده شود.»
چرا این ۳۰ دقیقه حیاتی ترین زمان است؟
به گفته زارع، «۳۰ دقیقه ابتدایی بعد از یک زمین لرزه با بزرگای ۷ در کلان شهری مانند تهران، بحرانی ترین و حیاتی ترین بازه زمانی برای نجات جان انسان ها و ممانعت از فروپاشی کامل نظم شهری است؛ زمان طلایی که در ادبیات مدیریت بحران بعنوان بخشی از ساعت طلایی - The Golden Hour شناخته می شود.
در این ۳۰ دقیقه، به علت قطع احتمالی گسترده شریان های حیاتی و ارتباطی، تمرکز اصلی باید روی اقدامات خودکار، غیرمتمرکز و مبتنی بر پروتکلهای از پیش تعیین شده باشد، برای اینکه زمان برای تشکیل جلسات یا هماهنگی های متمرکز وجود ندارد.»
وظایف نهادهای اجرایی در دقایق نخست
زارع در رابطه با نقش وزارتخانه ها و نهادهای اجرایی می گوید: «نهادهای دولتی (قوه مجریه و دستگاههای اجرایی) و خدماتی باید فورا فاز پاسخ اضطراری خودکار را فعال کنند:
وزارت نیرو و نفت (شریان های حیاتی): با قطع اتوماتیک یا دستی گاز شهری در ایستگاههای تقلیل فشار (CGS) برای ممانعت از انفجارها و آتشسوزی های ثانویه اقدام می کنند. قطع هوشمند برق در زون های لطمه دیده شدید جهت ممانعت از اتصالی و حریق، و هم زمان پایدار نگه داشتن برق مراکز درمانی کلیدی و مقرهای فرماندهی از راه ژنراتورهای اضطراری ضروری می باشد. وزارت بهداشت: اعلام وضعیت قرمز به تمام بیمارستان های تهران و استانهای معین، تخلیه حیاط و فضاهای باز بیمارستان ها برای برگزاری تریاژ اضطراری و اعزام واحدهای سیار موتوری اورژانس برای ارزیابی سریع میدانی صورت می گیرد. وزارت علوم: پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله باید فورا اتاق پردازش برخط داده ها را فعال کند و به تولید گزارشات علمی خلاصه و حاوی اطلاعات اصلی اقدام نماید. مترو، شهرداری و مدیریت بحران: سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران باید فعال سازی فوری ستادهای مدیریت بحران مناطق ۲۲ گانه و پایش اطلاعات سامانه های ارزیابی خسارت و شتاب نگارها را سامان دهد. مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نیز باید تحلیل سریع خسارت را با استفاده از شبکه شتاب نگاری خود انجام دهد. در مورد مترو نیز تمام قطارها باید در نزدیک ترین ایستگاه متوقف و تخلیه هدایت شده مسافران به سطح زمین صورت گیرد.
نهادهای حاکمیتی (نظامی، انتظامی و امنیتی): بعد از زلزله و ریزش آوار، بزرگ ترین تهدید می تواند قفل شدگی ترافیکی و آشفتگی اجتماعی (ناامنی، دزدی و غارت) باشد. پلیس راهور باید با استقرار فوری در تقاطع های کلیدی و ورودی و خروجی بزرگراه ها، پروتکل انسداد ترافیکی را اجرا نماید. اولویت اصلی باز نگه داشتن کریدورهای امدادی مانند بزرگراه های همت، حکیم و یادگار امام و ممانعت از ورود خودرو های شخصی به پهنه های بحرانی است. فراجا و یگان های امنیتی باید تامین امنیت مراکز حیاتی مانند نهادهای حکمرانی، صداوسیما، مخابرات و مراکز نگهداری سوخت و آذوقه را در اولویت قرار دهند. پلیس با استقرار در اطراف صرافی ها، بانکها و مراکز تجاری بزرگ برای پیش گیری از هرگونه هرج ومرج یا غارت احتمالی اقدام می کند. اعزام تیم های دیده بانی و پهپادی برای ارزیابی چشمی میزان تخریب، بخصوص در محلات بافت فرسوده جنوب و مرکز تهران و زون های مجاور گسل ها ضروری می باشد. هلال احمر، سمن ها و مردم محلات: نیروهای رسمی نمی توانند در ۳۰ دقیقه نخست به همه نقاط شهر دسترسی داشته باشند. بار اصلی در این بازه زمانی بر دوش چارچوب های نیمه دولتی و محلی قرار می گیرد. فراخوان فوری تیم های آنست، سگ های زنده یاب و گروههای تخصصی جستجو و نجات شهری (USAR) باید از جانب جمعیت هلال احمر صورت گیرد و بارگیری سریع اقلام زیستی اضطراری از انبارهای اقماری اطراف تهران شروع شود. سمن های تخصصی امداد، پزشکی و مهندسی نیز در همین چارچوب وارد عمل خواهند شد.»
این استاد دانشگاه به اهمیت طرح دوام اشاره می کند: «گروه های داوطلب محلی مانند طرح دوام (داوطلب واکنش اضطراری محله) می توانند با قطع شیرهای گاز و برق مجتمع ها، شروع جستجو و نجات سطحی جست وجو و نجات، برگزاری نقاط تجمع ایمن در پارک ها و ارایه کمک های اولیه، در ۳۰ دقیقه ابتدایی، نقش مهمی ایفا کنند.»
فروپاشی ارتباطات، بزرگ ترین چالش هر زلزله
زارع در انتها تاکید می کند: «مهم ترین چالش در این بازه زمانی، فلج ارتباطی ناشی از سقوط یا قطع آنتن های شبکه موبایل و اینترنت بر اثر ترافیک سنگین تماس ها یا لطمه فیزیکی به دکل هاست.
تمام اقدامات فوق در ۳۰ دقیقه اول باید بر پایه «پروتکل های کور (Blind Protocols)» انجام شوند؛ به این معنا که هر نهاد و مأمور، بدون منتظر ماندن برای دستور از بالا، بر مبنای وظیفه ای که از قبل برای این سناریو تمرین کرده است وارد عمل شود.»
بطور خلاصه، او تأکید می کند که نزدیکی کانون زلزله به شهر سبب می شود فرصت اخطار به حداقل برسد: به سبب نزدیکی به کانون زلزله، هسته شهری کاملا در منطقه کور برای ایستگاههای داخل شهری سامانه های اخطار پیش هنگام زلزله قرار خواهد داشت. امواج برشی مخرب S و امواج سطحی تقریباً هم زمان با امواج اولیه P می رسند و تنها چند ثانیه کوتاه برای زمان اخطار در شهر مرکزی باقی می گذارند. رسانه ها چگونه باید از وحشت عمومی جلوگیری کنند؟/ رویارویی با شایعات در دقایق نخست زارع بخش مهمی از مدیریت بحران را مدیریت اطلاعات می داند: اطلاعیه های خودکار رسانه ای و انتشار اطلاعات بحران برای پیشگیری از وحشت عمومی و حوادث ثانویه است و مقرر می باشد سیستم اطلاعات هدفمندی را برای رسانه های عمومی، پخش های سلولی خودکار و شبکه های دیجیتال تولید نماید.
منبع: نقشه
این مطلب Go Map را می پسندید؟
(2)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط در نقشه
نظرات بینندگان نقشه در مورد این مطلب