پولی شدن آموزش و چالش عمومی عدالت آموزشی
روایت معلمان از نابرابری آموزشی در مدارس
نقشه: پژوهشگران در یک پژوهش دانشگاهی، به سراغ داستانهای معلمان رفته اند تا تصویری روشن تر از وضعیت فعلی آموزش و دستاوردهای برخی تغییرات ساختاری آن بر زندگی دانش آموزان در یک شهر بزرگ عرضه کنند.
به گزارش نقشه به نقل از ایسنا، آموزش در جوامع امروزی تنها یک فرآیند یادگیری ساده نیست، بلکه نهادی تعیین کننده در ایجاد مسیر زندگی افراد به شمار می آید. خیلی از نظریه پردازان اجتماعی براین باورند که آموزش می تواند زمینه ساز تحرک اجتماعی باشد و به افراد، خصوصاً از طبقات کم درآمد، امکان دهد با افزایش مهارت و دانش، وضعیت اقتصادی و اجتماعی خویش را بهبود بخشند. از این منظر، مدرسه و دانشگاه ابزارهایی برای کاهش نابرابری و ایجاد موقعیت های برابر تلقی می شوند. وقتی آموزش به درستی عمل کند، استعدادها جایگزین جایگاه خانوادگی می شوند و افراد می توانند صرف نظر از پیشینه اجتماعی، مسیر پیشرفت را طی کنند. به همین دلیل، آموزش همواره در کانون توجه سیاست گذاران و محققان حوزه عدالت اجتماعی قرار داشته است.
در مقابل، برخی دیدگاه ها نشان می دهند آموزش همیشه نقش برابرکننده ندارد و حتی می تواند به بازتولید نابرابری ها منجر شود. اگر دسترسی به امکانات آموزشی، کیفیت مدارس یا موقعیت های یادگیری برای همه یکسان نباشد، نظام آموزشی بجای کاهش شکاف های اجتماعی، آنها را تثبیت می کند. عدالت آموزشی در چنین چارچوبی به معنای فراهم بودن موقعیت های برابر برای همه افراد است، به شکلی که عوامل مالی، فرهنگی یا اجتماعی مانعی برای یادگیری نباشند. بحث بی عدالتی آموزشی به طور معمول در قالب تفاوت میان مناطق مختلف، میان گروههای اجتماعی و میان خانواده های برخوردار و کم برخوردار مطرح می شود. این مساله در سالیان اخیر، هم زمان با پررنگ ترشدن نقش پول در عرصه های مختلف زندگی، اهمیت بیشتری یافته است.
در همین زمینه، اسدالله بابایی فرد، دانشیار جامعه شناسی گروه علوم اجتماعی دانشکده علوم انسانی و حقوق دانشگاه کاشان، بهمراه دو نفر از همکاران دانشگاهی خود، پژوهشی را در رابطه با وضعیت آموزش انجام داده اند. این تحقیق که بر یکی از شهر های بزرگ کشور تمرکز دارد، بطور مشخص به بررسی نتایج گسترش نگاه اقتصادی به آموزش و تاثیر آن بر عدالت آموزشی پرداخته است. محققان در این مطالعه کوشیده اند از زاویه تجربه های معلمان نشان دهند که چطور تغییرات اخیر در نظام آموزشی، شیوه دسترسی دانش آموزان به موقعیت های یادگیری را تحت تاثیر قرار داده است.
روش انجام این تحقیق کیفی بوده و بر گفت و گو با معلمان استوار شده است. محققان با انجام مصاحبه های عمیق با ۳۰ نفر از معلمان مدارس مختلف شهر تبریز، کوشیده اند تجربه ها، مشاهدات و برداشت های آنها را در رابطه با وضعیت آموزش گردآوری کنند. سپس این داستانها با بهره گیری از روش تحلیل مضمون بررسی شده تا الگوها و مفاهیم مشترک شناسایی شوند.
یافته های پژوهش نشان می دهند که گسترش نقش پول در آموزش، بطور معنادار و قابل توجهی به نابرابری در مدارس دامن زده است. برمبنای روایت معلمان، آموزش که باید مسیر تحرک اجتماعی و دسترسی برابر به فرصت ها باشد، بتدریج به حوزه ای تبدیل گشته که کیفیت آن با توان مالی خانواده ها گره خورده است.
تمایل به مدارس غیردولتی، تفاوت در دسترسی به آموزش با کیفیت و نقش فقر خانواده ها همچون محورهای اصلی مطرح شده در یافته هاست. این شرایط سبب شده است برخی دانش آموزان از امکانات گسترده آموزشی بهره مند شوند، درحالی که گروهی دیگر با محدودیت های جدی مواجه هستند.
بنا بر تأکید محققان، این روند نتایج آموزشی و اجتماعی گسترده ای بهمراه دارد. کاهش نقش تربیتی مدرسه، تاثیر نابرابر آموزش مجازی به سبب تفاوت در دسترسی به ابزارهای دیجیتال و فشار اقتصادی بر خانواده های کم برخوردار، همچون مواردی هستند که زمینه بی عدالتی آموزشی را تقویت می کنند. بگفته معلمان، در چنین شرایطی آموزش برای برخی خانواده ها به اولویتی کم رنگ تبدیل می شود و این مساله می تواند به افت انگیزه تحصیلی و حتی ترک تحصیل منجر شود.
پژوهش فوق که نتایج آن در فصلنامه «مسائل اجتماعی ایران» وابسته به دانشگاه خوارزمی منتشر شده اند، همینطور نشان داده است که پولی شدن آموزش تنها یک مساله مدرسه ای نیست، بلکه پدیده ای ساختاری و اجتماعی است. برمبنای تحلیل روایت ها، سرمایه فرهنگی و اقتصادی خانواده ها اهمیت بالای ی در بهره مندی از آموزش دارد. خانواده های برخوردار با بهره گیری از کلاس های تقویتی، معلم خصوصی و مدارس غیردولتی تلاش می کنند موقعیت فرزندان خویش را تقویت نمایند، درحالی که خانواده های کم برخوردار به سبب هزینه ها، امکان چنین سرمایه گذاری هایی را ندارند. این تفاوت ها در نهایت به تثبیت شکاف های آموزشی منجر می شود.
به علاوه، گسترش آموزش مجازی بعد از دوران کرونا، باآنکه فرصت هایی ایجاد کرده، اما به سبب دسترسی نابرابر به اینترنت و ابزارهای دیجیتال، خود به عاملی برای تشدید نابرابری تبدیل گشته است.
پژوهشگران درنهایت و ضمن اشاره به این یافته ها، بر لزوم سیاستگذاری در سطوح مختلف برای رفع معضل مهم فوق تاکید کرده اند؛ از حمایت بیشتر از مدارس دولتی در مناطق کم برخوردار گرفته تا نظارت دقیق تر بر آموزش خصوصی و طراحی برنامه های حمایتی برای دانش آموزان محروم.
بطور خلاصه، سپس این داستانها با استفاده از روش تحلیل مضمون بررسی شده تا الگوها و مفاهیم مشترک شناسایی شوند. این شرایط سبب گشته است برخی دانش آموزان از امکانات گسترده آموزشی بهره مند شوند، درحالی که گروهی دیگر با محدودیت های جدی مواجهند. پژوهش فوق که نتایج آن در فصلنامه مسایل اجتماعی ایران وابسته به دانشگاه خوارزمی انتشار یافته اند، همین طور نشان داده است که پولی شدن آموزش تنها یک مساله مدرسه ای نیست، بلکه پدیده ای ساختاری و اجتماعی است.
منبع: gomap.ir
این مطلب Go Map را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط در نقشه
نظرات بینندگان نقشه در مورد این مطلب