واكاوی تجربه های برون سپاری پژوهش توسط دانشجویان
وقتی پایان نامه، بی معنا و بی ارزش می شود!
به گزارش نقشه، محققان در مطالعه ای تازه، به واکاوی تجربه دانشجویانی پرداخته اند که نگارش رساله را به افراد یا موسسات دیگر واگذار کرده اند؛ پدیده ای که می تواند به تضعیف یادگیری و ارزش های علمی منجر شود.
به گزارش نقشه به نقل از ایسنا، پژوهش در دانشگاه ها همیشه یکی از اصلی ترین وظایف نظام آموزش عالی بشمار می رود و دراین میان، دوره های تحصیلات تکمیلی نقش محوری تری دارند. این دوره ها بیشتر از آنکه فقط مرحله ای برای انتقال دانش باشند، عرصه تولید علم و تشکیل هویت علمی دانشجویان محسوب می شوند. پایان نامه در این مقاطع، مهم ترین فعالیت پژوهشی دانشجو است و مقرر است چکیده ای از آموخته ها، توانایی تحلیل، داوری علمی و مهارت های ارتباطی او را نشان دهد. نگارش پایان نامه فرصتی است که دانشجو از مصرف کننده دانش به تولیدکننده آن تبدیل گردد و تجربه ای عمیق از یادگیری را پشت سر بگذارد.
با وجود این جایگاه مهم، در دهه های اخیر تحولات گسترده ای در نظام آموزش عالی روی داده است. عمومی تر شدن دانشگاه ها، پولی شدن آموزش، گسترش فناوری و فشارهای اقتصادی و اجتماعی، زمینه را برای بروز اشکال مختلف بی اخلاقی علمی فراهم آورده است. یکی از این اشکال، پدیده ای است که به آن «برون سپاری» یا «سایه نویسی» پایان نامه گفته می شود؛ یعنی واگذاری تمام یا بخشی از کار پژوهشی به فرد یا نهاد دیگر و ارایه آن به نام خود دانشجو. این مسئله نه تنها یادگیری واقعی را تضعیف می کند، بلکه ارزش مدارک دانشگاهی و اعتماد عمومی به نظام آموزش عالی را نیز زیر سؤال می برد.
در همین زمینه، رضا همتی، دانشیار جامعه شناسی در گروه علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، با همکاری دانشگاه یزد، تحقیقی را درباره ی تجربه های دانشجویان از واگذاری پایان نامه انجام داده است. این تحقیق که به شکل کیفی انجام شده، به بررسی عمیق تجربه دانش آموختگان کارشناسی ارشد پرداخته و کوشیده است واقعیت های پشت این پدیده را روشن کند. تمرکز اصلی این مطالعه بر این بوده که دانشجویان چه طور به این تصمیم رسیده اند و چه شرایطی آنان را بسمت چنین انتخابی سوق داده است.
پژوهشگر بدین منظور با ۱۳ نفر از دانش آموختگان کارشناسی ارشد دانشگاه های اصفهان که پایان نامه خودرا به صورت کامل برون سپاری کرده بودند، مصاحبه های نیمه ساختارمند انجام داد. این نوع مصاحبه به افراد اجازه می دهد تجربه ها و احساسات خودرا با آزادی بیشتری بیان کنند. داده های به دست آمده سپس بر مبنای یک الگوی شناخته شده شش مرحله ای تحلیل شد تا الگوها و مضمون های مشترک در گفته های مصاحبه شوندگان استخراج شود.
یافته های پژوهش نشان دادند که برون سپاری پایان نامه نتیجه یک عامل ساده یا تصمیم ناگهانی نیست، بلکه حاصل تعامل پیچیده عوامل مختلف است. مشکلات مالی، کمبود مهارت های پژوهشی، فشارهای زندگی روزمره و هم زمان ضعف نظارت دانشگاهی و نگاه کالایی به آموزش، همچون عواملی بودند که در تجربه دانشجویان نقش داشتند. خیلی از افراد احساس می کردند پایان نامه برایشان بدون معنا شده و بیشتر یک مانع اداری است تا مهلتی برای یادگیری.
در بخش دیگری از نتایج، پژوهش به نقش فرهنگ تقلب و رابطه استاد و دانشجو اشاره می کند. برخی دانشجویان از نبود ارتباط مؤثر با استاد راهنما و احساس رهاشدگی در پروسه نگارش پایان نامه سخن گفته اند. این شرایط، بهمراه عادی شدن تقلب در بعضی فضاهای آموزشی، سبب شده است که برون سپاری بعنوان چاره ای «قابل قبول» تلقی شود؛ چاره ای که در نهایت به زوال ارزش های علمی منجر می شود.
پژوهش بر این نکته تاکید دارد که شناسایی و ممانعت از سایه نویسی، بخصوص در مورد پایان نامه، کار ساده ای نیست. بر خلاف برخی تخلفات دیگر، این نوع تقلب معمولا با ابزارهای مرسوم قابل تشخیص نیست. به همین دلیل، پژوهشگر پیشنهاد می دهد تمرکز سیاستگذاری ها به جای فقط تنبیه، بر کاهش انگیزه تقلب قرار گیرد. تعریف مجدد جایگاه پایان نامه بعنوان یک فرصت یادگیری واقعی و نه یک تشریفات زائد، یکی از این راهکارهاست.
از دیگر پیشنهادها میتوان به اصلاح شیوه های راهنمائی پایان نامه، تقویت ارتباط استاد و دانشجو، محدود کردن تعداد پایان نامه های تحت نظارت هر استاد و آموزش منظم اخلاق پژوهش اشاره نمود. همچنین، استفاده از راهنمائی های گروهی، ارایه درسهای کاربردی قبل از آغاز پایان نامه و ایجاد سازوکارهای گزارش دهی تخلف، همچون اقداماتی است که می تواند به حفظ صداقت علمی کمک نماید.
این نتایج در فصلنامه «مسائل اجتماعی ایران» انتشار یافته اند؛ نشریه ای وابسته به دانشگاه خوارزمی که به انتشار پژوهش های حوزه مسایل اجتماعی و آموزشی کشور می پردازد و تلاش دارد نتایج علمی را در خدمت بهبود سیاستها و رویه های اجتماعی قرار دهد.
بطور خلاصه تمرکز اصلی این مطالعه بر این بوده که دانشجویان چه طور به این تصمیم رسیده اند و چه شرایطی آنان را بسمت چنین انتخابی سوق داده است. بر خلاف برخی تخلفات دیگر، این نوع تقلب بطور معمول با ابزارهای مرسوم قابل تشخیص نیست. این نتایج در فصلنامه مسایل اجتماعی ایران انتشار یافته اند؛ نشریه ای وابسته به دانشگاه خوارزمی که به انتشار پژوهش های حوزه مسائل اجتماعی و آموزشی کشور می پردازد و تلاش دارد نتایج علمی را در خدمت بهبود سیاست ها و رویه های اجتماعی قرار دهد.
منبع: gomap.ir
این مطلب Go Map را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط در نقشه
نظرات بینندگان نقشه در مورد این مطلب